Witamy w Centrum Walki z Nużeńcem. Leczenie Demodex to nasza specjalność.

OPIS CHOROBY

1. Czym jest nużeniec ?

Nużeniec jest to pasożyt skórny należący do rodziny roztoczy, którego najczęstszym symptomem, obok wysypki, rumieńców i wykwitów ropnych jest trądzik różowaty. Pasożyt ten zaliczany jest do pajęczaków (stawonogów). Wyróżniamy dwa gatunki bytujące na człowieku: nużeniec ludzki (Demodex folliculorum) i nużeniec krótki (Demodex brevis). Żyją one blisko gruczołów łojowych i w torebkach włosowych. Pasożyty te są małych rozmiarów. Nużeniec ludzki osiąga długość od 0,28-0,40 mm, a nużeniec krótki 0,25-0,28 m. Oba charakteryzują się obłym kształtem ciała. Posiadają cztery pary odnóży umieszczone w przedniej części ciała, które zapewniają doskonała przyczepność do powierzchni, po których się poruszają. W tylnej części ciała, nużeńce są zwężone i zakończone typowym pierścieniowatym odwłokiem. Samce są zazwyczaj mniejsze od samic. Według badań epidemiologicznych w środowisku przyrodniczym istnieją setki roztoczy. Te na dywanie lub trawie można zobaczyć gołym okiem lub za pomocą szkła powiększającego i wyglądają jak małe pająki lub kleszcze. Nazywane są raczej roztoczami kurzu niż nużeńcem. Roztocza żyjące na skórze różnych zwierząt takich jak bydło, konie, owce i świnie nie są spokrewnione z nużeńcem.

Cykl rozwojowy nużeńca trwa od 18 do 25 dni. Zapłodniona samica znosi około 24 jaj, z których wylęgają się larwy. Z larw powstają nimfy, podobne do osobników dorosłych, posiadające jedynie trzy pary odnóży. Te w ostatniej fazie przekształcają się w osobniki dorosłe z pełną liczbą odnóży zdolnością do rozmnażania. Przednia część ciała nużeńca tkwi w tkance, a pozostała charakterystycznie sterczy. Nużeniec zazwyczaj żeruje nocą, ponieważ unika promieni światła dziennego.

W ciągu doby potrafi przebyć drogę 16 centymetrów, co może przyczynić się do jego znacznego rozprzestrzeniania. Roztocza te odżywiają się głównie łojem i przesączem osocza krwi oraz wydzieliną z gruczołów łojowych, a także komórkami nabłonkowymi. W przeciwieństwie do świerzbowców nużeńce nie drążą kanałów w skórze, ani nie wysysają krwi, dlatego wywoływany przez nie świąd jest słabiej odczuwalny. Często chorobie towarzyszyć może uczucie charakterystycznego, delikatnego łaskotania, w miejscach, w których poruszają się nużeńce. Poniżej cykl rozwojowy nużeńca.

2. Gdzie żyje nużeniec ?

Nużeniec może żyć na wszystkich częściach ciała gdzie obecne są korzenie włosowe i gruczoły łojowe jednak w większości pojawiają się na obszarze twarzy zwłaszcza przy nosie, czole, podbródku i policzkach. W tych okolicach posiadają one warunki najbardziej odpowiednie do życia i rozmnażania się oraz mają zapewnioną odpowiednią temperaturę do rozwoju. Nużeniec może również żyć w korzeniach rzęs, może być przyczyną zapalenia spojówek, swędzenia i infekcji. Mieszki włosowe skóry głowy również zaczynają swędzieć. Otwór gębowy roztoczy jest jak ostra igła która może bezpośrednio wkłuć się do komórki i pobierać z niej substancje odżywcze. Roztocza te lubią mokre i ciepłe środowisko i są najbardziej aktywne w nocy.

Nużeniec rozprzestrzenia się głównie przez wzajemny kontakt osób posiadających roztocza ich nie posiadających. Może to sie stać przez kontakt z twarzą, pocałunki, podanie dłoni, wspólne ręczniki lub pościel. Kiedy nowe osoby się zarażają roztocza wnikają w zdrową skórę i żyją w gruczołach łojowych mieszków włosowych, które są bogate w łój (sebum) i posiadają temperaturę odpowiednią do ich wzrostu. Żywią się sebum, wydalają odchody, pełzają, rozmnażają się i umierają a ich ciała rozkładają się i przechodzą w stan ciekły w sebum. Ponieważ cały cykl życiowy roztocza ma miejsce w gruczole łojowym jego odchody oraz skroplone ciało będą powodowały podrażnienie mechaniczne i chemiczne faktury skóry a duże ilości tej substancji spowodują reakcje alergiczną części skóry.

Kiedy wszystkie brudne substancje są wydalane z jego ciała na skórze pojawiają się zapalenia i zmiany takie jak swędzenie, ból, czerwone plamki, grudki, krosty itd. znane jako trądzik. W takich warunkach i bez trafnej diagnozy i skutecznego leczenia eliminującego roztocza będą się one rozmnażały, zapalenia będą się powtarzały, na uszkodzonej skórze powstają nierówne blizny, poszerzone pory, poszerzone naczynia włosowate, rozległa opuchlizna, nadmierne krosty – co uszkodzi naturalne piękno skóry. Według badań epidemiologicznych noworodki nie maja na sobie roztoczy. Można więc wnioskować że obecność roztoczy nie jest spowodowana genami a infekcją poprzez kontakt z innymi ludźmi. W miarę jak dzieci rosną zwiększa sie ryzyko możliwości zakażenia. W całym kraju wskaźnik zakażenia nużeńcem wynosi 60%. Należy jednak zauważyć że wskaźnik zakażenia nie jest równy zapadalności. Osoby zakażone roztoczami niekoniecznie zachorują. Zapadalność zależeć będzie od liczby roztoczy na skórze oraz stanu odporności. Osoby z niską odpornością zachorują.

3. Jak wygląda nużeniec ?

Demodex folliculorum pod mikroskopem elektronowym

Demodex follicurolum pod mikroskopem medycznym

demodex-follicurolum-pod-mikroskopem

Demodex folliculorum pod mikroskopem elektronowym

demodex-mikroskop

4. Objawy choroby

Zazwyczaj nużeniec nie pasożytuje na zdrowym człowieku. Czynnikiem decydującym o zaatakowaniu przez nużeńca jest spadek odporności organizmu. Słaby system immunologiczny lub rozwijające się choroby stanowią idealne warunki do jego bytowania. U człowieka wywołuje on chorobę zwaną demodeciodozę (łac. Demodecosis), a u zwierząt – nużycę. Demodeciodoza często mylona jest z kontaktowym zapaleniem skóry (egzemą), lub innymi schorzeniami skórnymi. Wielu chińskich lekarzy prowadzących długoletnie badania nad nużeńcem uważa, iż jest on najprawdopodobniej czynnikiem odpowiedzialnym za trądzik różowaty. Niestety hipoteza ta, nie została jeszcze w pełni potwierdzona. Według chińskich badan, nosicielem nużeńca jest 9 na 10 osób, jednak u większości nie pojawiają się objawy kliniczne ani zmiany patologiczne na skórze, jak trądzik różowaty, czy krosty. Problem dotyczy osób, u których wystąpiły chwilowe bądź przewlekle zaburzenia odporności organizmu.

Do pełnego i prawidłowego postawienia diagnozy niezbędne jest wykonanie testu laboratoryjnego polegającego na zeskrobaniu naskórka za pomocą skalpela, a następnie zweryfikowanie jego obrazu pod mikroskopem. Bada się także rzęsy i brwi.

 

Do typowych symptomów choroby należą:

  • wysypka, trądzik, trądzik różowaty, krosty, wykwity ropne
  • rumień, czyraki, strupki,
  • obrzęk/ opuchlizna wokół zmian skórnych
  • pieczenie i/lub swędzenie skóry
  • uczucie łaskotania (poruszający sie nużeniec)
  • zrogowacenie naskórka (hiperkeratoza)
  • złuszczenie naskórka/ sucha skóra
  • zapalenie mieszków włosowych
  • wypadanie włosów, brwi, rzęs
  • niedrożność/ zablokowanie przewodów łojowych
  • powstawanie wągrów/ zaskórników
  • przekrwienie skóry/ teleangiektazje (poszerzenie naczyń krwionośnych)
  • infekcja przewodów usznych (nieprzyjemny zapach)
  • zapalenie brzegów powiek (tylne i/lub przednie)
  • infekcje skórne wywołane przez drobnoustroje
    (bakterie beztlenowe, paciorkowce itp.)

Demodex ma zasadniczo dwie specyficzne wylęgarnie: w pobliżu mieszków włosowych i gruczołów łojowych (które są jednocześnie niewyczerpalnym źródłem pożywienia – sebum- a przy tym bezpiecznym miejscem schronienia).
Miejsca narażone na infekcje obejmują głównie obszary znajdujące się blisko dużej ilości gruczołów łojowych, takie jak:

  • okolice nosa
  • okolice kosci jarzmowej
  • głowa
  • czoło
  • powieki (tylne i przednie zapalenie)
  • broda
  • szyja/ kark
  • klatka piersiowa
  • plecy
  • ramiona

a także:

  • przewód słuchowy zewnętrzny
  • okolice brodawek piersiowych
  • wargi sromowe, penis, odbyt

Żywotność pasożyta zwiększa się wraz ze wzrostem temperatury otoczenia. Rozwojowi nużeńca najbardziej sprzyja temperatura wynosząca około 37° C, ale osłabienie jego aktywności można zaobserwować juz w temperaturze bliskiej 45° C. Zabójcza dla nużeńca jest temperatura 54° C.

5. Występowanie

Nużeniec występuje na każdej szerokości geograficznej i zamieszkuje wszystkie strefy klimatyczne, w tym także obszary polarne. Jest jednym z 30 tysięcy gatunków roztoczy znanych człowiekowi, które świetnie się zaaklimatyzowały żyjąc blisko człowieka, a w przypadku nużeńca pasożytując bezpośrednio na nim. Osobniki przenoszone są wraz z kurzem, przez kontakt bezpośredni z osobą zarażoną lub przez stosowanie tych samych przyborów kosmetycznych, ręczników i ubrań. Źródłem zarażenia nużeńcem może być używana odzież i rzeczy, które należały wcześniej do kogoś innego. Drogą, jaką podróżuje nużeniec może okazać się podmuch powietrza, wraz z którym kurz, a z nim jajeczka nużeńca przedostają się na skórę człowieka. Pasożyt szczególnie łatwo przywiera do powierzchni tłustej, po czym wnika do porów skórnych.